Ulam Keladan, Ulam Tradisional Pahang Yang Makin Susah Nak Jumpa

Kalau sebut pasal ulam-ulaman, mesti ramai yang biasa dengar ulam raja, pegaga, petai, jering, pucuk gajus dan pucuk ubi. Tapi pernah tak dengar ulam keladan?

Bagi yang berasal dari kawasan Pahang, khususnya sekitar Lipis, Jerantut dan kawasan berhampiran, nama keladan mungkin tidak begitu asing. Ulam ini pula bukan jenis yang boleh kita jumpa sepanjang tahun. Ia merupakan ulam bermusim dan biasanya muncul ketika tiba musimnya.

Apa Itu Ulam Keladan?

Keladan merupakan sejenis pokok hutan dengan nama saintifik Dryobalanops oblongifolia, daripada keluarga Dipterocarpaceae. Pokok ini boleh tumbuh sangat tinggi dan boleh ditemui di hutan dipterokarpa di Semenanjung Malaysia, Borneo dan Sumatera.

Buah keladan berbentuk bulat dengan beberapa sayap pendek. Buah inilah yang dimakan sebagai ulam. Buah keladan boleh dimakan mentah sebagai ulam.

Menariknya, dalam kalangan masyarakat tempatan ada yang memanggilnya bunga keladan, walaupun secara botani ia merujuk kepada buah daripada pokok keladan. Nama yang digunakan mungkin berbeza mengikut tempat dan masyarakat setempat.

Rasa Ulam Keladan

Kalau nak gambarkan rasanya, ulam keladan mempunyai rasa yang agak unik. Ia dikatakan sedikit pahit, rangup dan kadang-kadang kelat. Ada juga rasa sedikit lemak. 

Bagi orang yang sudah biasa makan ulam, rasa seperti ini mungkin tidak menjadi masalah. Malah, rasa pahit dan kelat itulah yang membuatkan ulam keladan sedap apabila dimakan bersama sambal.

Biasanya ulam memang begitu. Ada yang pahit, ada yang kelat dan ada yang mempunyai rasa tersendiri. Tetapi apabila digandingkan dengan sambal belacan, sambal tempoyak atau lauk kampung, rasa tersebut menjadi lebih seimbang.

Ulam Keladan Dimakan Dengan Apa?

Cara paling mudah tentulah dimakan sebagai ulam. Ulam keladan boleh dinikmati bersama nasi panas dan sambal. Dalam perkongsian masyarakat tempatan, ia juga biasa dikaitkan dengan sambal tempoyak. Ada yang menggemarinya begitu sahaja, manakala ada juga yang mencampurkannya dalam masakan bersama bahan lain seperti petai atau jering.

Kalau peminat sambal tempoyak, kombinasi ini memang menarik untuk dicuba. Ulam keladan, sambal tempoyak, nasi panas.

Ringkas saja, tetapi itulah antara makanan kampung yang mempunyai peminat tersendiri. 

Ulam Bermusim

Salah satu perkara yang menarik tentang keladan ialah ia bukan ulam yang mudah diperoleh sepanjang tahun.

Perkongsian masyarakat tempatan menyebut bahawa bunga atau buah keladan biasanya muncul mengikut musim dan boleh didapati sekitar pasar atau pekan sehari di beberapa kawasan Pahang.

Sebab itulah apabila tiba musimnya, peminat ulam akan mula mencari keladan di pasar-pasar kampung dan pekan sehari. Kalau bukan musim, memang agak susah nak mendapatkannya.

Keladan Banyak Dikaitkan Dengan Pahang

Ulam keladan mempunyai kaitan yang cukup kuat dengan makanan tradisional masyarakat Pahang.

Antara kawasan yang sering disebut dalam perkongsian mengenai ulam ini ialah Lipis, Jerantut dan Temerloh. Di pekan sehari kawasan seperti Padang Tengku dan Benta, pelbagai hasil kampung termasuk ulam-ulaman tradisional boleh ditemui.

Jadi, kalau anda berasal dari Pahang tetapi belum pernah rasa ulam keladan, bolehlah cuba cari apabila tiba musimnya.

Mungkin bagi orang luar, namanya kedengaran pelik. Tetapi bagi sesetengah orang kampung, keladan adalah salah satu rasa yang mengingatkan kepada makanan tradisional dan suasana kampung.

Pokok Keladan Bukan Sekadar Untuk Ulam

Walaupun kita mengenali keladan kerana buahnya boleh dijadikan ulam, pokok ini sebenarnya mempunyai kegunaan lain.

Keladan merupakan pokok hutan yang besar dan kayunya mempunyai nilai dalam pembinaan. FRIM menyatakan kayu keladan digunakan antaranya dalam pembinaan kapal dan rumah serta mempunyai ketahanan terhadap serangan kulat.

Pokok keladan juga boleh mencapai ketinggian puluhan meter. Jadi memang bukan pokok kecil yang biasanya ditanam di belakang rumah.

Pernah Cuba Ulam Keladan?

Bagi yang sudah biasa makan, mungkin ulam keladan bukan sesuatu yang pelik. Tetapi bagi yang baru pertama kali dengar, mungkin tertanya-tanya macam mana rasanya.

Kalau berpeluang jumpa ulam keladan di pasar atau pekan sehari, bolehlah cuba. Lagi menarik kalau dapat makan bersama sambal tempoyak dan nasi panas.

Kadang-kadang makanan tradisional yang paling menarik bukanlah makanan yang mahal atau susah dibuat. Cukup dengan ulam bermusim, sambal dan nasi panas, sudah boleh buat kita teringat masakan kampung.

Kalau korang pernah makan ulam keladan, biasanya korang makan dengan sambal apa?

Sambal belacan, sambal tempoyak atau ada cara lain?

Nota: Maklumat botani mengenai keladan dirujuk daripada sumber FRIM dan sumber institusi berkaitan. Rasa dan cara penyediaan mungkin berbeza mengikut tempat serta amalan masyarakat setempat.